Alternate Text

Congres 50 jaar Bonusan- Intermittent Living

vrijdag 18 november 2016

Op het bosrijke Landgoed de Horst in Driebergen stonden de bakken met paraplu’s al klaar. Maar het bleek niet nodig; gaandeweg de ochtend werd het nog behoorlijk zonnig. Het auditorium stroomde vol en rond negen uur stonden ook alle sprekers in de startblokken voor wat een inspirerend en mooi congres zou worden. 

Jacoline Bogaerds mocht het vuur ontsteken. Samen met haar broer Rik is ze eigenaar van Bonusan. In haar openingstoespraak gaf ze antwoord op de vraag waarom Bonusan al vijftig jaar niet meer weg te denken is uit de gezondheidspraktijk. Ze benadrukte daarbij het belang van de nauwe samenwerking met de gezondheidsprofessional. Maar ze keek niet alleen naar het verleden

“Ook in de toekomst blijft het onze missie om mensen meer controle te geven over hun gezondheid, langs een persoonlijke weg en met natuurlijke middelen”. Vervolgens gaf Jacoline het stokje door aan dagvoorzitter Kirsten van de Kolk. 

Dagvoorzitter Kirsten van der Kolk

Kirsten van der Kolk is roeister en behaalde goud bij de lichte dubbeltwee op de Olympische Spelen van Beijing van 2008. Ze vertelde dat voeding en sport onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Maar ze had altijd moeite gehad met diëten, omdat ze zo gek is op chocolade. Sinds ze aan Intermittent Fasting doet, heeft ze dat probleem niet meer.

“Ik vast twee dagen, maar de rest van de week mag ik eten wat ik wil - binnen bepaalde grenzen natuurlijk. Dus dan kan ik gewoon genieten van chocola en blijf ik toch fit en op gewicht.”

 

Erik Scherder: beweeg je slim

Als eerste hoofdspreker was Erik Scherder aan de beurt. Scherder is professor in de neurowetenschappen en specialist op het gebied van bewegingseffecten op de hersenen. Zijn belangrijkste boodschap was, dat we stevige inspanning moeten afwisselen met goede ontspanning. Maar waarom zouden we ons daaraan onderwerpen?

Het sedentaire leven maakt ons ziek. Wereldwijd zitten we dagelijks tussen de 60 en 70 procent van de tijd. Vooral op kantoor zitten we veel meer dan gezond voor ons is. En zitten is een onafhankelijke risicofactor voor allerlei hedendaagse aandoeningen, waaronder obesitas en diabetes type 2. De negatieve gezondheidseffecten van niet sporten staan daar nog eens los van. Onderzoek in de Lancet laat zien dat staand werken daar verandering in kan brengen, maar dat de effecten met 5% hogere insulinegevoeligheid minimaal zijn. Wat helpt dan wel?

Brisk walking. Dus niet slenteren, struinen of stilstaan, maar stevig doorpoten en wandelend vergaderen. “Inspanning is veel belangrijker dan coördinatie”, stelde Scherder. Het maakt dus niet zoveel uit wát je doet, als je maar de nodige inspanning levert. Dat is naast het lichaam ook gunstig voor de hersenen, bijvoorbeeld voor de prefrontale cortex.

De prefrontale cortex is een belangrijke hersengebied dat het brein controleert en zorgt voor structuur, motivatie, creativiteit, initiatief, impulscontrole, werkgeheugen en empathie. Maar het is zeer kwetsbaar voor veroudering. Beweging zorgt dat dit proces langzamer gaat, onder andere door een betere doorbloeding, maar ook door een verhoogde aanmaak van dendrieten. Beweging zorgt er zo voor dat hersengebieden stevig met elkaar verbonden blijven. Zo wordt een zogenaamde disconnect van de witte stof voorkomen, welke kan leiden tot depressie en andere aandoeningen. Maar ook ontspanning is belangrijk.

Als we goed ontspannen, komen onze hersenen in een default mode network. Dit netwerk helpt ons los te komen van dagelijkse beslommeringen. Het netwerk is vooral ’s nachts actief, als we dromen. Als het overdag actief wordt, zorgt het voor een frisse kijk op zaken. Het is precies dit netwerk dat zorgt voor het aha-moment dat u meestal onder de douche beleeft. 

Scherder concludeerde dat we onszelf moeten blijven uitdagen om gezond ouder te worden. Met lichaamsbeweging, maar ook door nieuwe dingen te leren. Zo is hij zelf nog rond zijn zestigste begonnen met vioolspelen. Het gaat niet snel, maar zorgt er naar eigen zeggen wel voor dat hij scherp blijft en de gevolgen van veroudering worden uitgesteld.

 

Tom Fox: intermittent exercise

Tussen de hoofdsprekers door waren er drie breakoutsessies. De sessie van Tom Fox, docent bij de Natura Foundation, ging over Intermittent Exercise. Dit is de slimme combinatie van intensieve beweging met de nodige rust.

Tom Fox begon met het paradigma van steady state exercise, ofwel regelmatig bewegen. Hoe wijdverbreid deze bewegingsvorm ook is, het blijkt helemaal niet aan te sluiten bij onze evolutionaire realiteit. Om dit te illustreren, vertelde hij meer over het bewegingspatroon van jagers-verzamelaars.

Die hebben uiteraard geen routine die zegt dat ze elke dag 30 minuten moeten bewegen, maar bewegen gewoon wanneer dat nodig is om in hun levensonderhoud te voorzien. Het blijkt dat ze nog minder calorieën verbranden als ze bewegen, dan wanneer wij westerlingen in rust zijn. Daardoor is het zelfs mogelijk dat jonge kinderen meer dan 40 kilometer per dag kunnen hardlopen. Zonder te ontbijten, voegde Tom Fox eraan toe.

Terug naar de nu comfortabel uitziende 30 minuten: voor de westerse mens werpt dit toch een behoorlijke psychologische barrière op. Dat is iets waar we in de praktijk zeker rekening mee moeten houden, want onze cliënten gaan niet ineens leven als jagers-verzamelaars. Steady state exercise is dus geen optie. In plaats daarvan zou men moeten kiezen voor high-intensity intermittent exercise. In het kort betekent dat: meer doen in minder tijd.

Een voorbeeld is Tabata-training, dat in een iets andere vorm terugkomt bij cross-fit. Hierbij kan men gedurende 4 minuten al veel bereiken voor de vetverbranding. Men spant zich afwisselend 20 seconden in en neemt 10 seconden rust. Zo gaat men door tot de 4 minuten vol zijn. Wanneer men de communicatie tussen zenuwstelsel en spieren zo weer hersteld heeft en bewegingslust heeft gekregen, kan men dit uitbouwen naar elk gewenst aantal minuten.

Ook in de zaal werd er door alle aanwezigen op aangeven van Tom een voorproefje genomen met een pittige squat van 20 seconden. Vervolgens onderbouwde Tom zijn verhaal met alle biochemische reactiepaden die verantwoordelijk zijn voor de positieve effecten op het lichaam.

 

Thomas D’havé: zeitgebers

Thomas D’Havé behandelde de rol van circadiaanse ritmes en zeitgebers binnen de menselijke gezondheid en gaf tactieken voor het herstel van het bioritme.

Een zeitgeber is een externe prikkel waarmee de interne biologische klok van een organisme wordt gesynchroniseerd. De sterkste zeitgeber voor zowel planten als dieren, is licht. Maar dit is gelijk ook potentieel de grootste verstoorder. Met name blauw licht kan in de avonduren ons bioritme uit balans brengen. Hier bestaan speciale brillen voor en er zijn apps om blauw licht uit de mobiele telefoon te filteren. Maar waarom is blauw licht zo slecht?

Wanneer men ‘s avonds achter de laptop werkt, reduceert blauw schermlicht de melatonineproductie met maar liefst 70 procent. Inslapen is daardoor erg lastig en er ontstaat slaapschuld. Slaapgebrek is geassocieerd met een verlengde inflammatoire toestand.

In deze toestand wordt het lichaamseiwit opgeofferd in dienst van het immuunsysteem. Vetweefsel stapelt zich op. We verliezen het vermogen om gifstoffen af te voeren. Er ontstaat een toxische situatie die slecht is voor onze gezondheid. Slapen is dus van levensbelang. Maar wat is de beste slaapstrategie?

Je moet zeitgebers inzetten om je eigen optimale bioritme te creëren. Na twee uur ’s middags moeten we geen cafeïne meer drinken en na 8 uur ’s avonds kunnen we beter niet meer eten. Ook eten tijdens de nacht beïnvloedt het bioritme. Uitslapen noemde Thomas ‘sociale jetlag’ en is in verband gebracht met een slechtere glykemische controle bij diabetes. En: draag buiten geen zonnebril, want dan raakt je hypothalamus in de war. En die zorgt er juist voor dat processen in het lichaam ‘op tijd’ verlopen.

In dat verband moeten we ook slapen tijdens de dag zien te vermijden en gewoon ’s avonds op tijd naar bed gaan. Wel kan men een powernap nemen, maar die mag niet langer duren dan 5-10 minuten. En een wake-up light kan de natuurlijke zonsopgang simuleren zodat je op een natuurlijke manier ontwaakt. Tot slot kunnen diverse natuurlijke stoffen en supplementen helpen het bioritme weer te synchroniseren.

 

Margo Peinemann: hormese

Voor Margo was het dubbel feest: alweer 25 jaar werkt ze voor Bonusan en dit was een mooi moment om dat ook even te vieren. Het was aan haar om ons meer te vertellen over het interessante onderwerp ‘hormese’. De kernvraag: waarom kunnen toxinen in lage doseringen de gezondheid bevorderen? Daarbij speelde intermitterende toediening ook weer een belangrijke rol.

Fytochemicaliën zijn interessant voor onze gezondheid. Fytochemicaliën worden door de plant gemaakt  om zich te verdedigen tegen omgevingsinvloeden, zoals schimmels, bacteriën en toxinen. Ze zitten daarom vooral in de schil van het fruit en in de toppen van groeiende groene planten. Ze hebben bij de mens verschillende biologische eigenschappen, waaronder als antioxidant en voor DNA-reparatie. Daarom moet je ook nooit een knoflookpers gebruiken, stelt Margo: het velletje dat daarin achterblijft is juist de rijkste bron van gezondheidsbevorderende stoffen. Kneuzen dus!

Margo ging in op diverse specifieke stoffen die interessant zijn voor de dagelijkse praktijk. Bijvoorbeeld Camellia sinensis, ofwel groene thee. Groene thee is zeer rijk aan polyfenolen. Dit zijn bijzondere plantenstoffen die in het geval van groene thee ontstekingsremmend en antiatherogeen werken. Bovendien activeren ze de Nrf2-/ARE-pathway in endotheelcellen.

Dit laatste wil zeggen dat groene thee in lichte mate celschade veroorzaakt. Hieruit komt een proces van celvernieuwing voort en dat zorgt weer voor de aanmaak van belangrijke antioxidantenzymen en activatie van overlevingsgenen. What doesn’t kill you, makes you stronger. Dat is de essentie van het hormetische effect, en de effectiviteit hangt dus af van een goede dosering. Margo adviseerde om twee keer per dag bij de maaltijd groene thee-extract te gebruiken, in totaal minimaal 800 mg. Een gehalte van 50% polyfenolen en 20% theanine is daarbij ideaal

Daarnaast kwamen de optimale doseringen van Curcuma longa, Brassica italica, resveratrol en Zingiber officinale aan bod. Maar let op: het gaat er niet om dat we dit een leven lang elke dag trouw innemen. Buiten indicatief gebruik, moeten we dán weer dit nemen, dán weer dat. In de natuur kregen we immers ook niet elke dag dezelfde plantenstoffen binnen. Variatie is hier dus het sleutelwoord.

 

Frits Muskiet: intermittent fasting

Na een gezellige PNI-lunch met meer dan 300 man was het de beurt aan de tweede hoofdspreker: Frits Muskiet.

“We worden steeds ouder, maar leven steeds minder lang in goede gezondheid. De levensverwachting zonder chronische aandoeningen is sinds begin jaren tachtig bij mannen gedaald van 55 naar 48 en bij vrouwen in dezelfde periode van eveneens 55 naar 42. Chronische ziekte staat daarbij synoniem voor metabool syndroom. En dat zit weer voor 95 procent in de levensstijl”, aldus de emeritus hoogleraar van het UMCG.

Muskiet noemt metabool syndroom trouwens liever het insulineresistentiesyndroom. Insulineresistentie staat volgens hem aan de basis van vrijwel alle westerse ziektebeelden. Als één van de argumenten voerde hij aan dat de belangrijkste eigenschap van 100-jarigen is, dat ze een hogere insulinegevoeligheid hebben dan de rest van de populatie. Men kan de insulinegevoeligheid vergroten door middels vasten de calorie-inname te beperken.

Vasten heeft een belangrijke rol in de aanpassingsreactie van cellen. Vasten zorgt voor minder oxidatieve schade, minder ontsteking, optimalisatie van de energiestofwisseling en is celbeschermend. Een manier om hiervan te profiteren is intermittent fasting. Dit blijkt volgens Muskiet effectiever te zijn dan permanente calorierestrictie. Waarom is dat zo?  

Calorierestrictie zorgt bewezen voor meer hongergevoel en een vertraagde stofwisseling, terwijl intermittent fasting juist zorgt voor minder hongergevoel en een snellere stofwisseling. Zo werkt intermittent fasting beter op insulinegevoeligheid, beschermt het beter tegen zenuwschade, cognitieve achteruitgang en draagt het meer bij aan een goede cardiovasculaire gezondheid.  

Tot slot benadrukte Muskiet dat intermittent living niet nieuw is en dat intermittent fasting daarbinnen niet op zichzelf staat. Het losmazige patroon heeft altijd deel uitgemaakt van onze paleolithische levensstijl en reikt verder dan alleen vasten. Volgens hem moeten we op zoveel mogelijk gebieden terug naar deze levensstijl, maar dan binnen de cultuur van de 21e eeuw.

Conclusie: we moeten ervoor zorgen dat we binnen een totaalaanpak afrekenen met alle oorzaken van chronische laaggradige ontstekingen. Denk aan chronische stress, onvoldoende nachtrust, onevenwichtige voeding, omgevingsfactoren zoals toxinen (roken), onvoldoende lichamelijke activiteit en een verstoorde darmflora. Het alternatief? Dat we symptomen van metabool syndroom en de ziekten die daaruit voortvloeien blijven behandelen met medicijnen en nooit meer werkelijk gezond worden.  

 

Leo Pruimboom: intermittent living

Tot slot was het woord aan Leo Pruimboom. Op kundige wijze combineerde hij alle inzichten van intermittent fasting tot intermittent exercise in één overkoepelend geheel: intermittent living.

Volgens Leo Pruimboom is ritme de basis van leven. Bijvoorbeeld het ritme tussen activatie en deactivatie van het immuunsysteem. Een voortdurend geactiveerd immuunsysteem veroorzaakt metabool syndroom, maar ook een voortdurend gedeactiveerd immuunsysteem veroorzaakt problemen. In dit opzicht is het beter als men regelmatig zijn of haar immuunsysteem uitdaagt. Dit zorgt ervoor dat de stressassen goed kunnen synchroniseren. Maar ritme is in nog veel meer dingen terug te vinden, bijvoorbeeld in de manier waarop de pancreas insuline afscheidt, of hoe groeihormoon wordt afgescheiden. Ritme is de essentie van de levende natuur.

Naast ritme is ook energieverdeling belangrijk. Volgens Leo Pruimboom is gezondheid het voorkomen van energieconflicten tussen de verschillende componenten binnen een groter geheel, zoals organellen binnen cellen, maar ook individuen binnen een systeem. Onder natuurlijke omstandigheden is dit tijdens onze evolutie ook altijd zo geweest. Maar de evolutionaire druk die op ons inwerkte is er niet meer: geen levensbedreigende infecties, dorst, honger, geweld, koude, hitte en beweging. We houden alles met moderne techologie tussen een comfortabele bandbreedte. En dat levert problemen op, van de energieverdeling tot aan de totale gezondheid.

“Wat is er nog over om slim te blijven of slimmer te worden?”, vroeg Leo zich af. Leven binnen een dynamisch evenwicht zorgt juist voor weerbaarheid tegen toxinen. Die weerbaarheid raken we kwijt als we té regelmatig leven. We moeten ons systeem weer de regie teruggeven om het programma ‘gezondheid’ weer te kunnen activeren. En dat is meer dan alleen intermittent fasting, het omvat ook intermittent sitting, eating, cold, heat, drinking en meer. Dit heeft allemaal bewezen positieve effecten op ons metabolisme. Dat blijkt ook wel uit de resultaten van Leo Pruimbooms “Study of Origin”.

De “Study of Origin” is een onderzoek in de Pyreneeën waarbij voedselvariatie, koudeprikkeling, tijdelijke hypoxie (ademhaling), intermittent fasting, drinking en exercise tien dagen lang door een groep mensen in de praktijk werden gebracht. De resultaten van het onderzoek zijn in 2016 gepubliceerd in het vaktijdschrift BioMed Research International. Hieruit komt duidelijk naar voren dat intermittent living gunstig is voor een hele reeks biomarkers, bijvoorbeeld die gerelateerd zijn aan metabool syndroom. “To be healthy, stay clever en live a happy life. Live an intermittent life”, aldus Leo.

En met die boodschap  gaf hij het stokje voor een laatste keer aan Kirsten van der Kolk, die alle aanwezigen en sprekers bedankte voor een mooie, inspirerende dag. Bij de afsluitende borrel werd nog lang nagepraat. Wie naar huis ging, kreeg als attentie een theefles mee met een speciaal voor dit jubileum samengestelde kruidenthee.

Bonusan wil alle deelnemers en sprekers nogmaals bedanken voor een onvergetelijk 50-jarig jubileum!

Van het congres zijn ook leuke foto’s gemaakt, deze kunt u hier bekijken.

Bonusan.com/nl maakt gebruik van cookies met als doel de website en onze diensten te verbeteren, Daardoor kunnen we u beter van dienst zijn. Wilt u weten welke cookies wij plaatsen? Lees hier meer informatie.

Internetbureau W3S