Alternate Text

Maak kennis met het ketogeen dieet

dinsdag 12 mei 2020

De populariteit van het ketogeen dieet groeit snel. Bij het grote publiek wordt dit dieet gezien als methode om snel af te vallen. Sommigen weten ook dat het te gebruiken is om de bloedsuikerspiegel te reguleren en zo diabetes type 2 om te keren. Er is echter ook nog veel onduidelijkheid over dit dieet. Er bestaat zelfs angst dat het misschien toch niet zo gezond is of dat het tekorten oplevert. In dit artikel leggen we de basisprincipes van het ketogeen dieet uit en waarom dit een krachtige therapeutische interventie kan zijn voor vele van uw cliënten.

 

Wat is een ketogeen dieet?

Het ketogeen dieet is zeer koolhydraatarm en vetrijk. Met vetrijk wordt bedoeld dat er gezonde vetten zoals olijfolie, kokosolie, roomboter en ghee aan het eten worden toegevoegd naast het gebruik van vetrijke voeding zoals vette vis, avocado, noten en zaden. Daarnaast wordt volop groente, een normale portie eiwitten en ook wat fruit gegeten. Belangrijk is dat volwaardige voeding op het menu wordt gezet. Het gaat hier tenslotte om een voedingsinterventie en daarvoor zijn dure producten en preparaten overbodig. Het ketogeen dieet roept al snel een beeld op van veel zuivel en spek eten. Dit echter niet het geval. Het gaat om de juiste verhoudingen van koolhydraten, eiwit en vet en dat kan ook zonder zuivel en rood vlees gedaan worden.

 

Alternatieve brandstof

Het doel van een ketogeen dieet is het lichaam een andere bron van energie leren gebruiken: namelijk vet in plaats van koolhydraten. Door de hoeveelheid koolhydraten in de voeding drastisch te beperken tot maximaal 30 gram per dag komt het lichaam tijdelijk in een energiecrisis en moet het op zoek naar een alternatieve energiebron. Daarbij heeft het de keuze uit vetten en eiwitten. Om te voorkomen dat lichaamseigen eiwitten afgebroken worden zal zeker in het begin de inname van gezonde vetten in de voeding flink verhoogd moeten worden. Zo krijgt het lichaam geen andere keuze dan op vetverbranding over te gaan.

 

De afbraak van vetten levert o.a. het stofje acetyl-Co-enzym-A (acetyl-CoA) op. Dit co-enzym speelt een belangrijke rol in de citroenzuurcyclus. Indien men voldoende vetrijk eet komt er een grote hoeveelheid acetyl-CoA beschikbaar. Hier maakt de lever ketonlichamen van. Deze ketonlichamen, ook wel ketonen genoemd, zijn energierijke moleculen die als brandstof gebruik kunnen worden. Dit productieproces heet ketogenese en is een oeroud en evolutionair proces wat de mensen vroeger in staat stelde geruime tijd zonder voedsel te overleven.

 

De metabole staat van vetverbranding waarbij ketonen worden geproduceerd wordt ketose genoemd.  Het ketogeen dieet is hierop gebaseerd. De lever produceert overigens ook ketonen bij griep en bij vasten; dat is na twaalf uur vasten al het geval. Dit stopt weer zodra er koolhydraten gegeten worden. Men kan dus al binnen een dag in ketose zijn, maar het kan weken tot maanden duren voordat de staat van ‘keto-adaptatie’ is bereikt. Of iemand in ketose is, kan worden gemeten met behulp van speciale urinestrips die het gehalte ketonen in urine bepalen.

 

Keto-adaptatie

Er is een duidelijk verschil tussen een ketogeen dieet en een koolhydraatarm dieet. De meeste koolhydraatarme diëten bevatten nog te veel koolhydraten en te weinig vetten om de switch naar vetverbranding en ketogenese te kunnen maken. Vaak worden er juist meer eiwitten gegeten om toch verzadigd te raken, wat het lichaam aanzet tot gluconeogenese en in mindere mate tot ketogenese. Gluconeogenese is het opnieuw vormen van glucose uit o.a. aminozuren. Deze nieuwe glucose zal bij voorkeur eerst gebruikt worden waardoor de ketonen uitgescheiden worden via de urine en de adem. Op die manier zal ook nooit keto-adaptatie worden bereikt.

Keto-adaptatie houdt in dat iemand aan de ketonenstofwisseling is aangepast en ketonen dus efficiënt gebruikt als brandstof voor brein en weefsels. 

 

Ketonen als energiebron en regulator

Ketonen kunnen, net als glucose, de bloedhersenbarrière passeren. De hersenen kunnen ketonen naast glucose gebruiken als energiebron waardoor er ineens veel meer energie voor handen is voor allerlei functies in het brein. Dit is te merken aan een beter geheugen, een vrolijker humeur en meer stressbestendigheid.

 

Er zijn echter meer voordelen die aan ketonen worden toegeschreven. Zo hebben ketonen een immuunregulerend effect wat leidt tot sneller herstel bij ziekte. Bovendien worden neuropatische pijnen en chronische ontstekingsreacties verminderd. Dit komt ook door vermindering van oxidatieve stress waardoor minder schade ontstaat.

 

Bij neurologische aandoeningen dragen ketonen bij aan de energievoorziening van het brein waardoor diverse functies zoals cognitie, motoriek en sensorische waarneming beter functioneren. Bij hersentrauma of neurodegeneratieve ziektebeelden zorgt een ketogeen dieet voor een hogere productie van adenosinetrifosfaat (ATP), minder oxidatieve schade, verlaagde glutamaatsynthese, verminderde apoptose en verlies van neuronen, toename van brain-derived neurotrophic factor (BDNF) en heeft het een remmende werking op toevallen. Om deze redenen kan een ketogeen dieet een grote rol spelen in de ondersteuning bij diverse ziektebeelden.

 

Is het gevaarlijk?

Doordat goede kennis over de verschijnselen en processen rondom ketogenese en keto-adaptatie vaak ontbreekt is er angst voor het inzetten van een ketogeen dieet. Echter, als men goed is geïnformeerd en de werkingsmechanismes begrijpt dan is een ketogeen dieet goed in te zetten als therapeutische interventie. Een goed samengesteld ketogeen dieet leidt niet tot tekorten, geeft geen problemen zoals ‘keto-griep’ en geeft ook op lange termijn geen problemen met de spijsvertering en de darmflora. Als het dieet goed wordt uitgevoerd zal dit leiden tot metabole flexibiliteit waardoor er in een later stadium weer meer koolhydraten gegeten kunnen worden en er toch een mate van ketose kan blijven bestaan. Dit maakt het toevoegen van zetmeelrijke groenten en bepaalde soorten fruit weer mogelijk.

 

Toepassing in uw praktijk

Een goed samengesteld ketogeen dieet met de juiste – op de persoon van uw cliënt afgestemde – hoeveelheden gezonde vetten, koolhydraten en eiwitten kan een krachtige voedingsinterventie zijn bij diverse ziektebeelden en preventie door het stimuleren van metabole flexibiliteit. Van belang is een voldoende hoeveelheid gezonde vetten ten opzichte van gezonde koolhydraten, zodat ketose wordt bereikt, wat kan worden gemonitord met behulp van speciale urinestrips. Het doel van het ketogeen dieet is keto-adaptatie en het vergroten van metabole flexibiliteit, waardoor uw cliënt meer energiebronnen en dus uiteindelijk ook meer energie tot zijn beschikking heeft.

 

Met dank aan Louisette Blikkenhorst, Ketogeen Instituut Nederland

 

Referenties:

Shimazu, T., Hirschey, M. D., Newman, J., He, W., Shirakawa, K., Le Moan, N., … Verdin, E. (2013). Suppression of oxidative stress by β-hydroxybutyrate, an endogenous histone deacetylase inhibitor. Science (New York, N.Y.), 339(6116), 211–214. doi:10.1126/science.1227166

 

Rahman, M., Muhammad, S., Khan, M. et al. The β-hydroxybutyrate receptor HCA2 activates a neuroprotective subset of macrophages. Nat Commun 5, 3944 (2014). https://doi.org/10.1038/ncomms4944

 

Youm, Y. H., Nguyen, K. Y., Grant, R. W., Goldberg, E. L., Bodogai, M., Kim, D., … Dixit, V. D. (2015). The ketone metabolite β-hydroxybutyrate blocks NLRP3 inflammasome-mediated inflammatory disease. Nature medicine, 21(3), 263–269. doi:10.1038/nm.3804

 

Masino SA, Rho JM. Mechanisms of Ketogenic Diet Action. In: Noebels JL, Avoli M, Rogawski MA, et al., editors. Jasper's Basic Mechanisms of the Epilepsies [Internet]. 4th edition. Bethesda (MD): National Center for Biotechnology Information (US); 2012.

 

Cunnane, S., Nugent, S., Roy, M., Courchesne-Loyer, A., Croteau, E., Tremblay, S., … Rapoport, S. I. (2011). Brain fuel metabolism, aging, and Alzheimer's disease. Nutrition (Burbank, Los Angeles County, Calif.), 27(1), 3–20. doi:10.1016/j.nut.2010.07.021

 

Alexandre Courchesne-Loyer, Mélanie Fortier, Jennifer Tremblay-Mercier, Raphaël Chouinard-Watkins, Maggie Roy, Scott Nugent, Christian-Alexandre Castellano, Stephen C. Cunnane, Stimulation of mild, sustained ketonemia by medium-chain triacylglycerols in healthy humans: Estimated potential contribution to brain energy metabolism,

Nutrition, Volume 29, Issue 4, 2013, Pages 635-640, ISSN 0899-9007, https://doi.org/10.1016/j.nut.2012.09.009

 

Kashiwaya, Y., Takeshima, T., Mori, N., Nakashima, K., Clarke, K., & Veech, R. L. (2000). D-beta-hydroxybutyrate protects neurons in models of Alzheimer's and Parkinson's disease. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 97(10), 5440–5444. doi:10.1073/pnas.97.10.5440

 

Prins M. L. (2008). Cerebral metabolic adaptation and ketone metabolism after brain injury. Journal of cerebral blood flow and metabolism : official journal of the International Society of Cerebral Blood Flow and Metabolism, 28(1), 1–16. doi:10.1038/sj.jcbfm.9600543

 

Vandoorne, T., De Bock, K., & Van Den Bosch, L. (2018). Energy metabolism in ALS: an underappreciated opportunity?. Acta neuropathologica, 135(4), 489–509. doi:10.1007/s00401-018-1835-x

 

Bhoi, S. K., Kalita, J., & Misra, U. K. (2012). Metabolic syndrome and insulin resistance in migraine. The journal of headache and pain, 13(4), 321–326. doi:10.1007/s10194-012-0416-y

 

Internetbureau W3S

Bonusan.com/nl maakt gebruik van cookies met als doel de website en onze diensten te verbeteren, Daardoor kunnen we u beter van dienst zijn. Wilt u weten welke cookies wij plaatsen? Lees hier meer informatie.

Accepteer Alleen Functionele Cookies