Alternate Text

Vitamine D: aanmaak en opname

maandag 11 november 2019
Het lichaam maakt vitamine D aan uit zonlicht, maar ook voeding en suppletie zijn een belangrijke bron. Hoe maakt de huid vitamine D? Wat zijn vitamine D-rijke bronnen? Hoe wordt vitamine D in het lichaam opgenomen? En: wanneer is suppletie echt nodig?

Vitamine D speelt een grote rol in veel processen in ons lichaam. Zo is het belangrijk voor een normale spierwerking, helpt het de tanden sterk houden, ondersteunt het onze afweer en draagt het bij aan de instandhouding van sterke botten. Er zijn vijf vormen (D1 t/m D5), maar fysiologisch zijn er twee relevant, namelijk D2 en D3. D3 is daarbij krachtiger en effectiever dan D2.

 

Synthese van vitamine D uit zonlicht

Eigenlijk kunnen we vitamine D beter een hormoonachtige stof noemen, omdat we het zelf kunnen aanmaken onder invloed van ultraviolette straling (UV-B) uit zonlicht. Als de zon op onze huid valt dan is de huid in staat om vanuit een metaboliet van cholesterol (7-dehydrocholesterol) provitamine D aan te maken, waaruit vervolgens cholecalciferol (vitamine D3) wordt gemaakt.

Bij voldoende blootstelling aan UV-B uit zonlicht is de eigen aanmaak vele malen groter dan de hoeveelheid die via voeding kan worden opgenomen. Echter, alles wat invloed heeft op de hoeveelheid UV-B-straling die de huid binnendringt, heeft ook een effect op de productie van vitamine D in de huid en daarmee op de vitamine D-status. Denk aan de zonkracht (die moet minstens zonkracht 3 zijn), de conditie van de huid en zongerelateerd gedrag. De huid kan bijvoorbeeld geen vitamine D aanmaken, indien deze is ingesmeerd met een zonnebrand van factor 15 of hoger.

 

Voedingsbronnen

Vitamine D2, ergocalciferol, is van nature aanwezig in plantaardige voeding en schimmels (bijvoorbeeld paddenstoelen, gist en kaas). Vitamine D3, cholecalciferol, bevindt zich in voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong, zoals vette vis, levertraan en eieren. Dit is dezelfde vorm die in de huid wordt geproduceerd na blootstelling aan ultraviolette straling.

Vitamine D3 is efficiënter in het verhogen van de vitamine D-status dan D2 (Tripkovic, 2012).

 

Activering via hydroxylatie

Na synthese in de huid wordt cholecalciferol (D3) gebonden aan het zogeheten vitamine D-bindend eiwit en via het bloed naar de lever getransporteerd. Vitamine D2 en D3 uit voeding worden na opname voornamelijk getransporteerd door chylomicronen (lipoproteïnen) en komen zo via het lymfesysteem bij de lever terecht. De lever is de belangrijkste opslagplaats voor cholecalciferol en ergocalciferol, maar er vindt ook opslag plaats in vet- en spierweefsel.

Voordat vitamine D zijn fysiologische functie kan uitoefenen moet het eerst geactiveerd worden. Deze activatie vindt plaats in twee stappen (twee hydroxylatiereacties): 

 

Stap 1: vorming van calcidiol

Vooral in de lever, maar ook in een aantal andere lichaamsweefsels, worden vitamine D2 en D3 gehydroxyleerd op positie 25. Hierbij ontstaat calcidiol (25-hydroxyvitamine D). Calcidiol heeft slechts een geringe biologische activiteit, maar omdat vitamine D in deze vorm het meest voorkomt in de bloedcirculatie, wordt calcidiol vaak gebruikt als indicator voor het meten van de vitamine D-status (Volmer, 2015, Willett, 2013).

 

Stap 2: vorming van calcitriol

Calcidiol wordt vervolgens naar de nieren getransporteerd, waar uiteindelijk een volgende hydroxylatiestap plaatsvindt en het actieve hormoon calcitriol (1α,25-dihydroxycholecalciferol) wordt gevormd. De vorming van calcitriol wordt gestimuleerd door het parathormoon en door de lage niveaus van fosfor in het bloed. De activatie wordt geremd door hoge calcium- of calcitriolconcentraties in het bloed en het hormoon FGF23 (fibroblast growth factor 23). Deze tweede stap vindt met name plaats in de nieren, maar ook in de huid, bijschildklier, borst, dikke darm, prostaat, evenals cellen van het immuunsysteem en botcellen (Bikle, 2014).

 

Essentieel bij onvoldoende zon

Het lichaam heeft een grote capaciteit om vitamine D aan te maken, maar bij onvoldoende blootstelling aan de zon wordt vitamine D een essentieel nutriënt. Het wordt dan extra belangrijk om voldoende in te nemen via voeding of suppletie. U kunt de vitamine D-status van uw cliënt laten meten, om op basis hiervan indien nodig een supplement aan te raden. Voor meer informatie kunt u kijken op onze website: https://www.bonusan.com/nl/bloedwaardencheck/. Bij voorkeur raadt u D3 in een vetmatrix aan in de vorm van softgels of druppels. Dit bevordert de opname in het bloed, omdat vitamine D een vetoplosbare vitamine is.

 

Meer lezen over vitamine D? Kijkt u dan op de website van onze kennispartner Natura Foundation.

 

Bronnen

Bikle, D. D., Vitamin D Metabolism, Mechanism of Action, and Clinical Applications. Chemistry & Biology, 2014, 21(3), 319–329. https://doi.org/10.1016/j. chembiol.2013.12.016

 

Tripkovic, L., et al., Comparison of vitamin D2 and vitamin D3 supplementation in raising serum 25-hydroxyvitamin D status: A systematic review and meta-analysis. The American Journal of Clinical Nutrition, 2012, 95(6), 1357–1364. https://doi. org/10.3945/ajcn.111.031070

 

Volmer, D. A., et al., Analysis of vitamin D metabolic markers by mass spectrometry: Current techniques, limitations of the “gold standard” method, and anticipated future directions: MEASURING VITAMIN D METABOLIC MARKERS BY MASS SPECTROMETRY. Mass Spectrometry Reviews, 2015, 34(1), 2–23. https://doi. org/10.1002/mas.21408

 

Willett, W., Nutritional Epidemiology (derde druk, 2013), New York, Oxford University Press

 

Bonusan.com/nl maakt gebruik van cookies met als doel de website en onze diensten te verbeteren, Daardoor kunnen we u beter van dienst zijn. Wilt u weten welke cookies wij plaatsen? Lees hier meer informatie.

Internetbureau W3S