Alternate Text

De ‘gevaren’ van glutenvrij

Glutenvrij is een trend. De Consumentenbond deed daarom onderzoek naar glutenvrije producten en concludeerde dat ze niet altijd gezonder zijn. Ook het Voedingscentrum wijst op de “gevaren” van glutenvrij. Is het nu gezond of niet? We leggen het u graag even uit.

Het Voedingscentrum is van mening dat gluten alleen schadelijk zijn voor mensen met een glutenintolerantie of -sensitiviteit. Ook stellen ze dat het “af te raden [is] om zelf te gaan experimenteren met de invulling van een glutenvrij dieet, omdat er dan een grote kans bestaat op een tekort aan voedingsstoffen” [1].

De Consumentenbond is ook terughoudend: “Glutenvrij is zeker niet altijd gezonder. Zo bleek bijvoorbeeld uit onze test van dat er bijna altijd meer zout in glutenvrij brood zit dan in gewoon brood” [2]. Daar voegen ze aan toe dat speciale glutenvrije producten lang niet altijd een gezond alternatief zijn voor reguliere producten.

Moeten we voorzichtig omspringen met een glutenvrije voeding? Laten we de feiten eerst op een rij zetten voordat we conclusies trekken.

 

Graan in evolutionair perspectief

Dat mensen evolutionair gezien geen graaneters zijn, staat als een paal boven water. Granen zijn pas heel recent – 10.000 jaar geleden, tijdens de landbouwrevolutie – geïntroduceerd in onze voeding. Daarvoor werd het wellicht sporadisch verbouwd of gegeten. Oervoeding gaat daarentegen miljoenen jaren terug, naar een tijd dat we vooral wortels, noten, vruchten, groente, vis en een beetje vlees aten. Vanuit deze gedachte zijn graan en graanproducten onnatuurlijk, ofwel “geen echte mensenvoeding”.

Maar het belang van een glutenvrije voeding is op meer gebaseerd dan alleen evolutionaire overwegingen. Steeds meer onderzoek laat zien dat gluten een negatieve impact heeft op het darmmilieu, de darmwand en van daaruit het gehele lichaam en zelfs de hersenen.

 

Leaky gut en laaggradige ontsteking

De gluten die in granen zit bevat het eiwitcomponent gliadine. Gliadine is bijzonder rijk aan proline, zoals eveneens het geval is bij caseïne. Het probleem is dat de mens proline maar moeilijk kan verteren. Bovendien activeert gliadine de aanmaak van zonuline, dat in de darmwand de kleine openingen genaamd ‘tight junctions’ openzet. Langdurige belasting zorgt voor een ‘leaky gut’, de bekende permeabele darm.

Wanneer de darmwand eenmaal permeabel wordt, kunnen gliadine en andere ongenode gasten direct in de bloedbaan terechtkomen. Daarop reageert het immuunsysteem zoals het behoort te reageren, met een immuunreactie. Maar: hoe langer deze situatie voortduurt, hoe groter de kans dat er een laaggradige ontsteking ontstaat. Dit is een ontsteking die voortdurend actief is, energie vreet en lichaamsweefsels beschadigt.

 

Hedendaagse aandoeningen

Veel hedendaagse aandoeningen hebben een duidelijke ontstekingscomponent die ontstaat vanuit een leaky gut, waaronder diabetes type 2, overgewicht en MetS. Ook worden steeds meer neurologische aandoeningen ermee in verband gebracht. Zo migreren er vanuit een leaky gut ook exorfinen naar de hersenen. Dit zijn onvolledige afbraakproducten van gliadine. Aandoeningen die daarmee in verband zijn gebracht, zijn onder andere aandachtsstoornissen, verslaving, pseudo-autisme en -ADHD.

Vanuit evolutionair, fysiologisch én neurologisch oogpunt lijkt het zinvol om glutenhoudende levensmiddelen te mijden. Maar geldt dat dan ook voor iedereen? Of kan uw cliënt die weinig tot geen tekenen van coeliakie vertoont ermee wegkomen? Laten we de cijfers erbij halen.

 

Non-coeliakie glutengevoeligheid

Officieel heeft maar één procent van de bevolking last van een glutenintolerantie (coeliakie)[3]. Hoe weinig ook, dit is toch alweer 80 keer meer dan in de jaren ’50 [4]. Voor deze mensen zijn gluten per definitie slecht. Inname van gluten zorgt bij hen voor ontsteking van het darmepitheel. Indien de glutenintolerantie niet op tijd wordt opgemerkt, kan de aandoening zorgen voor ondervoeding met allerhande groeistoornissen en andere gezondheidsproblemen tot gevolg. Maar het probleem is groter.

Slechts 1 op de 8 mensen met een glutenintolerantie weet dit van zichzelf. Bovendien is men recentelijk tot het inzicht gekomen dat er een veel grotere groep mensen is die last heeft van ‘non-coeliakie glutengevoeligheid’. De cijfers lopen sterk uiteen, maar een conservatieve schatting geeft dat zo’n 13 tot 35 procent van de bevolking te kampen zou hebben met een glutengevoeligheid. Kenneth Fine, M.D. oprichter en directeur van het Intestinal Health Institute, gaf in een interview aan dat mogelijk zelfs 81% van de Amerikanen bestemd is om glutengevoelig te worden, vooral door het toenemend aandeel van gluten in onze voeding.

 

Glutenvrije stroopwafels

Wat zijn eigenlijk de alternatieven voor wie gluten wil mijden? Eén ervan is zich te beperken tot het glutenvrije schap van de supermarkt. De Consumentenbond komt echter tot de conclusie dat dit wellicht niet zo handig is. Uit hun steekproef blijkt dat de onderzochte glutenvrije varianten meer vet, suiker en/of zout bevatten en minder vezels dan vergelijkbare producten mét gluten. Maar dat een glutenvrije stroopwafel geen vervanging biedt voor een gezonde voeding, lijkt ons sowieso helder.

Wat het onderzoek verbloemt, is dat de mens sowieso geen stroopwafels at in de natuur. Als uw cliënt gezond wil blijven (of worden) moet ze op betere ideeën worden gebracht. In dat licht is de opmerking van het Voedingscentrum ineens prima te duiden: “af te raden [is] om zelf te gaan experimenteren met de invulling van een glutenvrij dieet”.

Een orthomoleculair therapeut of diëtist met verstand van oervoeding kan hier inderdaad van onschatbare waarde zijn.

 

Gluten geen grapje

Criticasters van oervoeding maken zich er graag met een grapje vanaf. Een bekende arts van het VUmc: “Moeten we met onze eetgewoonten terug naar de tijd dat we in berenvel over de steppe zwierven, een bokje schoten en dat met een handvol noten en vruchten oppeuzelden? Een romantische gedachte. Nu het wetenschappelijk bewijs nog. Eet smakelijk!”[5]

Laten we daar een andere romantische gedachte tegenover zetten: dat onze hedendaagse eetpatroon gezond zou zijn. Een voedingspatroon dat voor vezels afhankelijk is van granen – met als voornaamste bronnen brood en pasta – heeft, los van de effecten van gluten, ook nog eens een groot gebrek aan variatie. Ook zorgt het bewezen voor een onnodig zware belasting van het insulinesysteem. Kortom: het wetenschappelijk bewijs dat onze hedendaagse voeding goed voor ons zou zijn, is ver te zoeken.  

 

Evolutionaire gezondheidsleer

Het blijft een feit dat het gezonde alternatief vaak weinig serieus wordt genomen. Hier is een belangrijke taak weggelegd voor de orthomoleculaire praktijk. Het is aan ons een gezond en vezelrijk alternatief te bieden aan onze cliënten, gebaseerd op de evolutionaire voedingsleer. Dan wordt het al snel duidelijk dat een leven zonder gluten zeker niet hoeft te betekenen dat men te weinig vezels (of te veel zout) binnenkrijgt. Ook nutriëntentekorten zijn echt niet nodig.

Wat we onze cliënten moeten leren? Gewoon op eigen kracht te kiezen voor wat het lichaam zegt dat goed voor je is. Daarin kunnen we ze prima begeleiden: eet gevarieerd, maar wees niet matig met groente, wortels, knollen, vis en schaal- en schelpdieren. Eet af en toe vruchten, noten en vlees. Liefst met een zo groot mogelijke variatie en zonder angst om eens een maaltijd (of twee) over te slaan. Maar vooral zonder angst voor het Voedingscentrum.

Meer weten over Evolutionaire Gezondheidsleer? Volg dan onze cursus.

 

Bronnen

[1] http://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/gluten-en-het-glutenvrij-dieet.aspx

[2] https://www.consumentenbond.nl/nieuws/2017/glutenvrije-producten-niet-altijd-gezonder

[3] Sanders DS, Patel D, Stephenson TJ, Milford-Ward A, McCloskey EV, Hadjivassiliou M, Lobo AJ. A primary care cross-sectional study of undiagnosed adult coeliac disease. Eur J Gastroenterol Hepatol 2003;4:407-13. 

[4] Davidson LSP, Fountain JR. Incidence of the sprue syndrome. BMJ 1950;1:1157-61)

[5] https://www.vumc.nl/onderzoek/nieuws/synaps/artikelen/uitgelicht-angst-voor-gluten/

 

Bonusan.com/nl maakt gebruik van cookies met als doel de website en onze diensten te verbeteren, Daardoor kunnen we u beter van dienst zijn. Wilt u weten welke cookies wij plaatsen? Lees hier meer informatie.

Internetbureau W3S