Alternate Text

Vaak bewegen belangrijk voor geheugen

woensdag 26 augustus 2020

Zitten wordt wel het nieuwe roken genoemd. Bij langer dan een half uur zitten maakt het lichaam ontstekingsfactoren aan die alle fysiologische systemen negatief beïnvloeden. Het langdurig blijven zitten in dezelfde houding verhoogt het risico op hart- en vaatziekten, diabetes en vroegtijdig overlijden. Ook worden de hersenen, als onderdeel van het centrale zenuwstelsel, negatief beïnvloed door te veel stilzitten.

Neurobiologisch onderzoek geeft aan dat vaak bewegen belangrijk is voor het geheugen en er zijn aanwijzingen dat bewegen ook een positieve invloed heeft op leerprocessen. Geheugen heeft betrekking op het vasthouden van geleerde informatie en leren betekent het verkrijgen van nieuwe kennis en vaardigheden door het vormen van neurale netwerken. Langdurig zitten lijkt een negatieve uitwerking te hebben op geheugenfunctie(s). Maar wat gebeurt er precies in de hersenen?

Mediotemporale kwab

Noord-Amerikaanse onderzoekers concluderen in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS ONE dat veel zitten in verband wordt gebracht met het dunner worden van het mediale deel van de temporale kwab bij volwassenen. De mediotemporale kwab (MTL) die onder andere de hippocampus bevat, is verantwoordelijk voor de tijdelijke opslag van nieuwe kennis, feiten en gebeurtenissen. Verdunning van de MTL kan een voorbode zijn van cognitieve achteruitgang en dementie bij mensen vanaf middelbare leeftijd.

Het onderzoek is deels gebaseerd op enquêtes. Het doel van deze enquêtes is om informatie te verzamelen die kan worden gebruikt om internationaal vergelijkbare gegevens over gezondheidsgerelateerde lichaamsbeweging te verkrijgen. De enquête werd ingevuld door 35 niet-demente volwassenen in de leeftijdscategorie van 45 tot 75 jaar. De informatie uit deze vragenlijsten werd gecodeerd en vervolgens geanalyseerd. Ook kregen de deelnemers aan het onderzoek een MRI-scan waarbij gedetailleerde beeldopnamen van de MTL werden verkregen. De onderzoekers ontdekten dat langdurig zitten een voorspeller is van MTL-verdunning en dat een hele dag zitten niet gecompenseerd kan worden met een uurtje intensief bewegen.

De studie bewijst niet dat vaak zitten leidt tot verdunning van hersenstructuren, maar wél dat onafgebroken (langdurig) zitten leidt tot MTL-verdunning. De onderzoekers willen vervolgonderzoek verrichten waarbij een groep mensen voor een langere periode wordt gevolgd. Zodoende kan bepaald worden of zitten de voornaamste oorzaak is van het dunner worden van MTL en welke rol geslacht, ras en lichaamsgewicht kunnen spelen in de gezondheid van de hersenen met betrekking tot zitten (Siddarth 2018).

Corticale dikte

In een recente vervolgstudie naar het gevolg van beweging op de hersenen werden 280 oudere mensen gevolgd voor 10 maanden. De interventiegroep nam wekelijks deel aan een sportles van 90 minuten. Tijdens deze sportles werd er 20 minuten gelijktijdig cognitieve en aerobe training aangeboden. Hierbij moesten deelnemers zowel woorden onthouden als oefeningen doen. Na 10 maanden vonden de wetenschappers een significant verschil in corticale dikte in de temporale kwab en de MLT, in de interventiegroep vergeleken met de placebogroep. Ook werd er een verbetering waargenomen in het geheugen van de deelnemers in de interventiegroep (Bae 2020).

Corticale dikte is een voorspeller van het IQ en is dus gerelateerd aan de intelligentie van de persoon (Narr 2007). De temporale kwab is cruciaal in het lange termijn geheugen voor feiten en gebeurtenissen. De MLT bevat onder andere de hippocampus en de hippocampus regio, belangrijk voor de tijdelijke opslag van nieuwe kennis, feiten en gebeurtenissen.

Sneller bewegen, sneller leren

Ander onderzoek, verricht in Portugal en gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Neuroscience, toont aan dat muizen beter leren door sneller te bewegen. De onderzoekers proberen al jarenlang meer inzicht te krijgen in cellulaire plasticiteit en hoe neurale verbindingen in de kleine hersenen (cerebellum) veranderen bij het aanleren van een motorische taak. Het cerebellum vervult tal van functies m.b.t. (voort)beweging, evenwicht, cognitie en het aanleren van geavanceerde bewegingen. Het kalibreert en verfijnt bewegingen in een veranderende omgeving om zodoende bewegingen op een zeer precieze manier te coördineren. Om de cellulaire veranderingen in het cerebellum die bij het leren horen te begrijpen, bestudeerden de onderzoekers aanvankelijk een klassieke conditionerende leertaak.

Tijdens deze experimenten moesten de muizen, terwijl ze in een loopwiel renden, leren om hun oogleden te sluiten als reactie op een flitslicht (visuele stimulus). Het eerste experiment werkte niet omdat geen rekening gehouden werd met de loopsnelheid van de muizen. In het tweede experiment werd wél rekening gehouden werd met loopsnelheid en het bleek dat er een opmerkelijk oorzakelijk verband bestaat. Snellopende muizen presteerden beter dan degenen op een traag loopwiel. Vervolgens wilden de onderzoekers het onderliggende mechanisme achterhalen. Was het effect van hardlopen op leren specifiek voor het visuele systeem? Konden muizen beter zien tijdens het hardlopen waardoor ze beter leerden?

De muizen werden opnieuw getraind. Nu moesten ze leren oogleden te sluiten bij het ervaren van andere soorten sensorische stimuli (zoals het horen van een toon of het voelen van een trilling op hun snorharen). Wederom bleek dat ook bij het aanbieden van andere stimuli loopsnelheid van invloed was op het leergedrag. Via een andere techniek waarbij specifieke neuronen direct met laserlicht zijn te stimuleren werden mosachtige vezels geactiveerd. De mosachtige vezels zijn de zenuwen die vanuit de hersenschors informatie naar het cerebellum sturen. De mosachtige vezels sturen onder andere informatie door over de fysieke activiteit. Door directe stimulatie van de mosachtige vezels kan worden onderzocht of het cerebellum ook kan worden geactiveerd door andere prikkels. Daaruit bleek dat het leervermogen door directe stimulatie van de hersenvezels wordt verhoogd. Meer onderzoek is nodig om te bepalen of en welke andere factoren, via de mosachtige vezels, ook van invloed zijn op het leerproces.

Samengevat leveren deze resultaten bewijs dat het leerproces beïnvloed wordt door de gedragstoestand (zoals in dit geval snel bewegen). Door de mosachtige vezels direct te stimuleren suggereert het onderzoek een mechanisme waardoor beweging iemands leervermogen kan verbeteren (Albergaria 2018).

Kennis in de praktijk

Duidelijk is dat er voordelen zijn verbonden aan frequent bewegen. Talloze recente onderzoeken constateren een daling van de algemene mortaliteit, hart- en vaatziekten, hypertensie, CVA, diabetes mellitus type 2, colonkanker en borstkanker. Tevens stijgen cardiovasculaire en musculaire fitheid, gepaard gaande met een gezonder lichaamsgewicht en lichaamssamenstelling.

Voor het onderhouden van een goede hersengezondheid is het dus belangrijk om regelmatig te bewegen. Varieer als het kan tussen zittend en staand werken, maak tussentijds een wandeling en sport met regelmaat. Daarnaast kan gelijktijdig bewegen en cognitieve taken uitvoeren een positief effect hebben op het geheugen en het leerproces. U brengt dit in de praktijk door bijvoorbeeld een informatieve podcast te beluisteren tijdens het wandelen, of op de hometrainer een boek te lezen.

Lees meer over hoe u in beweging kunt blijven tijdens het thuiswerken.

 

Bronnen

Albergaria, Catarina, N. Tatiana Silva, Dominique Pritchett, en Megan R. Carey. ‘Locomotor activity modulates associative learning in mouse cerebellum’. Nature neuroscience 21, nr. 5 (mei 2018): 725–35. https://doi.org/10.1038/s41593-018-0129-x.

Bae, Seongryu, Kenji Harada, Sangyoon Lee, Kazuhiro Harada, Keitaro Makino, Ippei Chiba, Hyuntae Park, en Hiroyuki Shimada. ‘The Effect of a Multicomponent Dual-Task Exercise on Cortical Thickness in Older Adults with Cognitive Decline: A Randomized Controlled Trial’. Journal of Clinical Medicine 9, nr. 5 (2 mei 2020): 1312. https://doi.org/10.3390/jcm9051312.

Narr, Katherine L., Roger P. Woods, Paul M. Thompson, Philip Szeszko, Delbert Robinson, Teodora Dimtcheva, Mala Gurbani, Arthur W. Toga, en Robert M. Bilder. ‘Relationships between IQ and Regional Cortical Gray Matter Thickness in Healthy Adults’. Cerebral Cortex 17, nr. 9 (1 september 2007): 2163–71. https://doi.org/10.1093/cercor/bhl125.

Siddarth P, Burggren AC, Eyre HA, Small GW, Merrill DA (2018) Sedentary behavior associated with reduced medial temporal lobe thickness in middle-aged and older adults. PLoS ONE 13(4): e0195549. https://doi.org/10.1371/ journal.pone.0195549

Internetbureau W3S

Bonusan.com/nl maakt gebruik van cookies met als doel de website en onze diensten te verbeteren. Daardoor kunnen we u beter van dienst zijn. Wilt u weten welke cookies wij plaatsen? Lees hier meer informatie.

Accepteer Alleen Functionele Cookies